Interview: Hugo Gastkemper 'Duurzaamheid en bezuinigingen bieden kansen'

We treffen elkaar in het kantoor van Hugo Gastkemper, directeur van Stichting Rioned in Ede. Het interview vindt plaats midden tussen de oude landkaarten, die vroeger op school zijn gebruikt. “Dat is een hobby van me”, aldus Gastkemper. Hij vertelt eerst iets over Rioned, voordat we over thema’s als duurzaamheid en water op straat gaan hebben. ”Stichting Rioned is er voor iedereen die professioneel actief is in de rioleringszorg. Voorkeuren voor bijvoorbeeld materialen heeft de stichting niet. Productontwikkeling en kwaliteit van de materialen is meer iets van de markt. Wij richten ons vooral op het systeem als geheel.

Hugo Gastkemper geeft een toelichting van de Klimaatvisie van Stichting Rioned aan de VPB (Erik van der Garde).

Duurzaamheid is een spel tussen twee partijen
Als het gaat om ‘duurzame riolering’ kijkt de Stichting vooral naar de impact op de samenleving. “Denk bijvoorbeeld aan de milieubelasting van overstorten, het inzamelen van afvalwater en afkoppeling”, aldus Gastkemper. “Duurzame materialen ontstaan door eisen van ‘bovenaf’ en de markt. Samen bepalen ze het tempo. Dat geldt ook voor ontwikkelingen als duurzaam inkopen.” Enerzijds mogen er niet teveel regels komen, maar de markt moet wel worden geprikkeld, vindt Gastkemper. “Het blijft een spel tussen deze twee partijen. De ene keer daagt de markt met een duurzame innovatie de opdrachtgever uit. De andere keer daagt de overheid dezelfde markt uit tot duurzame oplossingen.”

Meer voor minder
Het thema voor de komende jaren is volgens Gastkemper: meer doen met minder geld. “Er is eigenlijk 600 miljoen extra nodig voor de verbetering van de kwaliteit van riolering, drinkwater en ‘asset-management’, maar tegelijkertijd gaan we bezuinigen. De milieuverbeteringen moeten worden gerealiseerd door slimme investeringen en doelmatig werken. Elke beslissing moet meer dan ooit gebaseerd zijn op: nut, noodzaak en kosteneffectiviteit.” Dat betekent bijvoorbeeld kritisch nadenken over wanneer en hoe vervangen. Een andere vraag is wanneer je door chaalvergroting efficiënter kunt werken. Dat is niet alleen een verhaal over geld, maar gaat naar zijn overtuiging ook kwaliteitswinst opleveren.” Gastkemper heeft daarbij wel de kanttekening dat er meer gegevens nodig zijn. “Als de riolering 80 jaar moet kunnen blijven liggen, moeten we weten hoe het werkt.”

Kwaliteitsdenken moet overheersen
Bovenstaande maakt duidelijk dat de branche meer dan ooit het ‘kwaliteitsdenken’ hoog in het vaandal moet hebben staan. Dat past ook in het beleid van Stichting Rioned. Als het aan Gastkemper ligt, worden beslissingen niet meer genomen op basis van dogma, verleden of vuistregels. “We moeten
meer gegevens en meer kennis verzamelen voor het nemen van beslissingen. We moeten het ontwerpen meer baseren op kennis en bijvoorbeeld ook meer rekening houden met de toekomstige ontwikkelingen in het gebied. Welke zaken kan ik verwachten? Op die manier nemen we doordachte maatregelen.”

Water op straat: wen er maar aan!
Deze titel heeft recentelijk de media bereikt en heeft nogal wat commotie veroorzaakt. Gastkemper geeft aan dat het is gebaseerd op de klimaatvisie van Stichting Rioned (2007). De hevigheid van de buien neemt toe en daarvoor kunnen een aantal maatregelen worden genomen. Stichting
Rioned maakt onderscheid tussen ‘wateroverlast’ en ‘waterschade’. De discussie richt zich nu op het eerste aspect en wel het ‘water op straat’. “Als we de helft van ons stelsel willen afkoppelen kost dat al gauw 18 miljard. En dan kijk ik niet op een miljard meer of minder. De overheid moet verantwoording af kunnen leggen over de genomen maatregelen. Grotere diameters is een prima oplossing mits daar een visie aan ten grondslag ligt.” We vergelijken
het vergroten van het stelsel met de verbreding van de A12. Dat gaat in ‘mootjes’, maar zal uiteindelijk een positieve bijdrage leveren aan het oplossen fileprobleem. “Dat is prima te verantwoorden. En dat geldt ook voor de rioolstelsels. Maar je moet als gemeente een visie hebben. Anders is het weggegooid geld!”

Afbrokkelende kennis biedt kansen
Dat beleid brengt ons bij de afbrokkelende kennis in de branche. Natuurlijk maakt ook Gastkemper zich daar zorgen om. “Het vak wordt uitdagender en vraagt steeds meer om hoogwaardige kennis. Eerst denken en dan doen. Als naar het verloop van kennis wordt gekeken als statisch probleem dan is het inderdaad een grote zorg voor de toekomst. Maar ik bekijk het als dynamisch probleem en dan leiden bezuinigingen en afbrokkelende kennis tot nieuwe uitdagingen, waardoor goede mensen worden aangetrokken – ook uit andere vakgebieden. Het zal leiden tot meer specialisatie. Uiteindelijk worden we daar beter van. Het wordt alleen maar leuker!”